ClassMoriEğitim yazıları
Olumlu pekiştirme: somut övgüde bulunmanın 5 yolu
"Aferin!" "Çok güzel!" "Harika iş!" Bunları söylemek kolaydır ve çocuklar duyduklarında gülümserler. Ancak eğitim yılı ilerledikçe bir şey fark edebilirsiniz: Aynı sözü onlarca kez duyduktan sonra çocuklar neredeyse hiç tepki vermez olur. Üstelik en çok övgü alan öğrenciler genellikle zaten öne çıkanlardır.
Sorun övgünün kendisi değil, çok genel ve belirsiz olmasıdır. Bir çocuk "harika" kelimesini duyduğunda tam olarak neyin harika olduğunu bilemeyebilir; bu yüzden aynı davranışı tekrarlaması zordur. Somut övgü iki şeyi netleştirir: Çocuğun ne yaptığı ve bunun neden önemli olduğu. Eğitim psikolojisinde geri bildirim üzerine yapılan araştırmalar da genel olarak aynı noktaya işaret eder: Kişiyi yargılayan geri bildirimler yerine belirli eylemlere ve öğrenme sürecine odaklanan geri bildirimler, çocukların bir sonraki adımlarını bulmalarına daha çok yardımcı olur.
İşte sınıfta hemen uygulamaya başlayabileceğiniz beş yaklaşım.
1. Gördüğünüz davranışı adlandırın
"Harikasın" demek yerine çocuğun az önce tam olarak ne yaptığını söyleyin.
- Belirsiz: "Bugün çok iyiydin."
- Somut: "Ben konuyu anlatırken gözünü tahtadan ayırmadın ve önemli noktaları defterine not ettin."
Hızlı bir test: Kurduğunuz cümle sınıftaki herhangi bir çocuğa uyabiliyorsa henüz yeterince somut değildir. Cümleye yaptığı eylemle başlamak işinizi kolaylaştırır: "… koydun", "… yapmayı teklif ettin", "… bekledin" gibi.
2. Davranışın etkisini belirten bir cümle ekleyin
Davranışı söyledikten sonra, bunun etkisi hakkında bir cümle ekleyin. Böylece çocuklar yalnızca öğretmenin bundan hoşlandığını değil, davranışın neden önemli olduğunu da öğrenirler.
- "Yerdeki keçeli kalemleri toplayıp renklerine göre ayırdın, böylece senden sonraki grup kalemleri çok daha hızlı buldu."
- "Parmak kaldırmadan önce Can'ın sözünü bitirmesini bekledin, böylece o da fikrini sonuna kadar anlatabildi."
Davranışın etkisini "Çok mutlu oldum" gibi ifadeler yerine sınıf arkadaşlarıyla, sınıf düzeniyle veya çocuğun kendi öğrenmesiyle ilişkilendirmek en iyi sonucu verir. Böylece çocuklar olumlu davranışı öğretmeni memnun etmekle değil, sınıf yaşamıyla bağdaştırır.
3. "Zekayı" değil, çabayı ve stratejiyi övün
"Çok zekisin" kulağa hoş bir iltifat gibi gelir ancak çocuğun kontrol edemediği bir özelliğe vurgu yapar. İşler zorlaştığında çocuk kendi kendine şunu sorabilir: Bunu yanlış yaparsam aslında zeki olmadığım mı anlaşılır?
Kullandığı stratejiye veya gösterdiği çabaya dikkat çekmek çok daha faydalıdır:
- "Yöntem değiştirip şekil çizmeye başladın ve cevabı tam da bu sayede buldun."
- "İlk denemen hatalıydı ama yeniden çözmeye istekliydin ve bu kez gerçekten çok dikkatli kontrol ettin."
Böyle bir övgü, çocuklara bir dahaki sefere takıldıklarında ne yapabileceklerini gösterir.
4. Sessiz çocukları fark etmeye özen gösterin
Övgü genellikle en çok parmak kaldıran ve en çok dikkat çeken çocuklara yönelme eğilimindedir. Şunu deneyin:
- Her gün gözlemlemek için iki veya üç öğrenci seçin ve isimlerini ders planınızın köşesine not edin.
- Küçük şeyleri fark edin: ödevi zamanında teslim etmek, malzemeleri sessizce yerine kaldırmak, arkadaşının düşürdüğü bir eşyayı yerden almak.
- Onları bire bir veya sessizce övün. Bunun tüm sınıfın önünde olması gerekmez.
Bir hafta sonra geriye dönüp bakın: Her öğrenci en az bir kez somut bir şekilde övüldü mü? Kimin gözden kaçtığını yalnızca kayıt tutarsanız görebilirsiniz.
5. Övgünün bir iz bırakmasını sağlayın
Sözlü övgü söylendiği anda uçup gider. Kayıt tutmanın iki faydası vardır: Çocuklar geriye dönüp neler başardıklarını görebilir, siz de övgülerinizin yalnızca birkaç öğrencide toplanıp toplanmadığını fark edebilirsiniz.
Bunu yapmanın pek çok yolu vardır: eve gönderilen bir not, sınıfta bir başarı panosu veya çıkartma tablosu. Önemli olan yalnızca puanları değil, nedeni de kaydetmektir. Üç hafta sonra kimse "+1" puanın ne için verildiğini hatırlamaz ama çocuklar "kitaplığı düzenlemeyi teklif etti" notunu hatırlar.
Sık karşılaşılan zorluklar
- Yoğunluktan hatırlayamamak: Günde üç somut övgüyle başlayın. İlk günden her çocuğa ulaşmak zorunda değilsiniz.
- Çocukların sadece övgü almak için yapması: Davranışın başkaları üzerindeki etkisini daha sık dile getirin. Bir davranış alışkanlığa dönüştüğünde onu daha az övün ve dikkatinizi yeni bir hedefe yöneltin.
- Tüm grubu övmek: Grup övgüsü de somut olabilir: "Az önce sınıf değiştirirken herkes kendiliğinden sıraya girdi ve bu sadece bir dakika sürdü."
- Diğerlerinin bunu haksızlık olarak göreceğinden endişelenmek: Kişiyi değil, davranışı övüyorsunuz. Sınıfa, aynı davranışı kim sergilerse sergilesin fark edeceğinizi ve bunu dile getireceğinizi belirtin.
